Verdieping
Integrale massage; over foute en goede pijn Foute pijn Wanneer een masseur niet goed is afgestemd op het lichaam van de ontvanger en te weinig let op de reacties van zijn cliënt, kan een massage pijnlijk zijn. De pijn die dit oplevert noemen we ‘foute pijn’. Het heeft geen functie en de behande- ling kan zelfs schadelijk zijn doordat er iets beschadigt – niet alleen in lichamelijke zin, maar ook in de relatie tussen beiden. Denk daarom niet dat het er wel bij zal horen als iets erg pijnlijk aanvoelt en je vermoedt dat het niet oké is. Zeg er wat van en laat de masseur stoppen. Goede pijn Mensen gaan vaak naar een massagetherapeut vanwege spanningsklachten. Bij integrale massage wordt spanning gezien als een uiting van geblokkeerde energie. Die blokkade kan een deel van het lichaam betreffen, denk aan een pijnlijke onder- rug of een stijve nek, maar zich ook concentreren waardoor lokale verhardingen in spieren of bindweefsel ontstaan. Tussen de schouderbladen komt dat nogal eens voor, maar ook daar waar je het niet verwacht kom je dit soort plekken tegen. De blokkade kan een zuiver fysieke oorzaak hebben maar vaak zit er een mentale of emotionele component aan, bijvoor- beeld stress of verdriet dat zich in het lichaam heeft vastgezet. De taak van de massagetherapeut is om het lichaam te helpen die energieblokkades op te heffen, zodat de energie weer kan stromen. Daardoor vermindert de fysieke pijn en kan ruimte ontstaan om de emotionele component te ervaren. Hierbij wordt gebruik gemaakt van drukpuntmassage: plaatselijke diepe druk. Dat kan gevoelig zijn. De pijn die je dan voelt is echter een ‘goede pijn’. Het dient ter genezing en beschadigt niets. Cliënten zeggen vaak: “Het doet zeer, maar ik voel dat het goed is. Mijn lichaam vraagt erom.” Het is een ‘noodzakelijke pijn’. Metta Binnen het Boeddhisme is het begrip metta (liefdevolle aandacht) een leidend principe. Dit principe volg ik, want zonder metta geen goede massage. Ik bouw de intensiteit van druk en strekkingen langzaam op en stop als jouw lichaam aangeeft dat de grens bereikt is. Door drukpuntmassage ‘zak’ ik zo rustig in je lichaam, waardoor het zich kan aanpassen, mee kan gaan met de druk en de verkramping kan loslaten. Hierdoor ontstaat een helend en diep ontspannend effect.
Omgaan met pijn Je kunt op verschillende manieren met die goede pijn omgaan: Je vertrouwt het niet of bent er bang voor en krimpt in elkaar als je aangeraakt worden. Alle spieren spannen aan en de pijn dreigt ondraaglijk te worden. Je kunt de pijn verdragen - al dan niet tandenknarsend - want je bent wel wat gewend en je kunt best tegen een stootje. Daar wordt de massage niet prettiger door. Of je probeert de pijn juist niet te voelen en verdraagt het op die manier. Je haalt de aandacht ervan af en verdwijnt als het ware uit je lichaam. Jammer, want ook dan mis je iets van het herstellende effect van de massage waarin je eigen ‘aanwezigheid‘ juist een grote rol speelt. Je ademt ‘naar de plek toe’. Hierdoor ben je er in ieder geval heel erg bij, en het werkt ook vaak goed. Maar je bent nog steeds aan het werk om van de pijn af te komen. Je probeert met je aandacht bij de pijn te blijven en te observeren wat er gebeurt als je niets doet van het bovenstaande. Ondertussen laat je je adem in je buik aankomen en probeert te ontspannen. Als je dit kunt, merk je dat de pijn verandert. Deze verdwijnt niet zozeer, het is eerder dat het er niet meer toe doet. Er ontstaat ruimte, je hebt de pijn losgelaten. Een uitspraak van een cliënt die dit meemaakte: “Het gekke is dat het echt zeer deed, maar ik toch steeds meer ontspande.” Het dagelijks leven Voor mij zijn deze ervaringen metaforisch voor omgaan met de mentale en emotionele pijn van het dagelijks leven. Je kunt het bestrijden, je kunt het negeren en je kunt het aangaan: erbij blijven zonder oordeel en zonder iets te doen - alleen maar voelen dat het er is. In het Taoïsme wordt deze houding Wei wu wei genoemd: handelen door niet te handelen. Dat is moeilijk, zeker ook bij fysieke pijn. Maar oefening baart kunst en langzaam zul je merken dat spanningen en emotionele klachten verdwijnen en er zich niet langer nieuwe blokkades in je lichaam vormen. Het ‘enige’ wat je hoeft te doen is bewust en met liefdevolle aandacht je leven mee te maken. Dat is in onze hectische samenleving niet zo gemakkelijk maar met integrale massage kan ik je daarbij helpen.
Chronische spiercontractie Wanneer gevoelens een dreigende hoedanigheid hebben, worden ze in het algemeen onderdrukt. Dit wordt gedaan door het ontwikkelen van chronische spiercontracties die niet toestaan dat er in de relevante gebieden enige stroming van opwinding of spontane beweging tot ontwikkeling komt. Men onderdrukt vaak zijn vrees, omdat die een verlammende uitwerking heeft, zijn woede omdat die te gevaarlijk is en zijn wanhoop omdat die te ontmoedigend is. Hij zal ook pijnbesef onderdrukken, zoals de pijn van een onvervuld verlangen, omdat hij die pijn niet kan verdragen. Uit: Bio-energetica, Alexander Lowen
Al jaren heb ik regelmatig last van mijn schouders en nek. Doorgaans loop ik hier te lang mee door. Als de pijn te heftig wordt maak ik een afspraak met een fysiotherapeut of chiropractor. Voor mijn lichaam is het echter verstandig om deze pijn voor te zijn. Zo nu en dan een massage kan hier zeker bij helpen. Om meer te weten te komen over wat er zoal wordt aangeboden ben ik gaan speuren op het internet. Al snel kwam ik erachter dat er allerlei soorten massages bestaan. Gedurende deze zoektocht kwam ik ook bij Praktijk voor Ontspanning Nijmegen terecht. Alleen al het woord ‘ontspanning’ sprak mij wel aan. Zo kwam ik in contact met eigenaar en masseur Arno van Haren. Hij biedt verschillende soorten behandelingen aan, waaronder integrale- en ontspanningsmassages. Om te begrijpen wat nou precies de verschillen zijn dien je het eigenlijk zelf te beleven. In twee verslagen deel ik mijn persoonlijke ervaringen. Ontspanningsmassage De herfstzon schijnt voorzichtig als ik op deze maandagmiddag het hofje oprijd. Deze ontspanningsmassage stond al gepland, maar komt nu wel erg goed uit. Gisteren was het afzwemmen van mijn dochter. Ik liep voorzichtig naar de kleedkamer met mijn handen vol zwemspullen, maar ben pardoes onderuitgegleden. Achteraf viel de schade mee, maar mijn spieren hebben wel een flinke dreun gekregen. Laat ik het zo zeggen, ik ben de dag weleens soepeler begonnen. Nadat ik heb aangebeld opent Arno de deur. Twee vriendelijke bruine ogen stellen mij direct gerust. Ik mag mijn schoenen uitdoen en boven staat de deur van de behandelkamer al open. We nemen plaats op de stoelen in de hoek van de kamer. Onder het genot van een kopje kruidenthee maken we kennis. Dan verlaat Arno discreet de kamer. Ik mag me uitkleden. Daarna klim ik op de behandeltafel en ga op mijn buik onder een gekleurde oosterse doek liggen. Arno dekt me verder toe en de behandeling gaat van start. Met rustige bewegingen masseert hij mijn rug. Ik voel een zach- te druk en lange streken. Bij mijn schouderblad zit het aardig vast. Ik herinner me mijn val van gisteren en bedenk me dat de verkramping misschien ook wel door het hardlopen komt. ‘Had ik wel de juiste houding of loop ik misschien toch teveel met mijn schouders omhoog?’ Allerlei gedachtes schieten door mijn hoofd. Arno voelt mijn onrust en zegt met kalme stem: ’Probeer mijn handen maar te volgen.’ Ik doe mijn best zijn advies op te volgen, maar het gaat nog niet zo van harte. Als hij mijn arm optilt bedenk ik me dat ik mijn arm los moet laten hangen. Nu is ‘moeten’ sowieso al niet handig om te denken. Ik moet niet ontspannen, ik mag en ik wil dit graag. Na zo’n tiental gedachtes merk ik dat ik toch langzaam uit mijn hoofd ga en in mijn lichaam kom. Als de massage overgaat van mijn bovenlichaam naar mijn benen voel ik dat ik me zowaar durf over te geven aan de ont- spanning. Ik ben nu meer gewend aan de aanrakingen en instinctief voel ik dat deze man een professionele masseur is en niet iemand die dit er zomaar even bijdoet. Ik blijf zijn handen volgen en op het laatst lukt het zelfs om, vanuit een bijna onderbewustzijn, me over te geven aan de behandeling. Mijn nek en schouders worden nog iets grondiger aangepakt. Met aandacht probeert Arno hoever mijn arm omhoog kan en vooral ook hoe dit gaat. Hij geeft er kleine rukjes aan en schudt hem wat los. Net op het moment dat ik denk: Ja, dit voelt goed, strijkt Arno van boven naar beneden over mijn lichaam en rondt hij de massage af. Het uur is voorbijgevlogen. Ik blijf nog even liggen en probeer het gevoel van ontspanning zo lang mogelijk vast te houden. Langzaam open ik mijn ogen.
Integrale massage Vooraf Thuis denk ik na over wat een ‘integrale massage’ bij me oproept. Integraal betekent volgens mij volledig en in zijn geheel. Het kan dus zijn dat mijn hele lichaam wordt gemasseerd, maar dit geldt ook voor een ontspanningsmassage. Al is mijn lichaam veel meer dan alleen mijn huid en mijn spieren. Mijn vermoeden is dat deze massage dieper gaat. Ook het bind- weefsel aanspreekt, maar zelfs nog dieper en verder gaat dan dat. Ik zal het zo gaan meemaken. Door de laatste restjes sneeuw loop ik naar het voor mij inmiddels vertrouwde adres. Arno maakt de deur open en schenkt me een warme glimlach. Ik doe mijn schoenen uit en hang mijn jas op de kapstok. Dan ga ik de trap op en loop rechtdoor de massagekamer in. Buiten was het koud en ik ril nog wat na. Arno legt een kussentje op de grond, zodat ik mijn voeten beter neer kan zetten. Gedurende de thee bespreken we kort de vorige behandeling. Na een paar keer te hebben genoten van een ontspannings- massage krijg ik vandaag voor het eerst de integrale variant. Ik ben heel benieuwd. Om mij zo min mogelijk te beïnvloeden vertelt Arno eigenlijk niks over wat er komen gaat. ‘Onderga het maar gewoon,’ zegt hij. Door eerdere gesprekken weet Arno dat ik bepaalde aanrakingen als spannend kan ervaren. Dit was eigenlijk vooral de eerste keer zo, omdat ik toen niet wist wat er komen ging. Door het te benoemen en het vertrouwen dat ik in hem heb, heb ik me eigenlijk nog geen een keer onprettig gevoeld. Desondanks vindt Arno het verstandig om hierover een afspraak te maken. Zodra hij me ergens aanraakt waardoor ik verstijf of in mijn hoofd schiet zal ik zeggen: ‘Arno, dit vind ik spannend.’ Hij zegt: ‘Dat is belangrijk, Sandy. Hiermee geef je aan wat jouw grenzen zijn.’ Hij kijkt me bemoedigend aan. Nieuwe ervaring ‘Heb je het warm genoeg? Lig je zo goed?’ Ik knik. ‘Oké, span nu je rechterhand eens aan. Doe dat nog een keer. Goed zo. Nu je linkerhand. Span ‘m helemaal aan, maak er een goede vuist van. Goed zo. Adem in, houdt vast, aanspannen, aanspannen en laat maar los. Helemaal goed.’ Na de handen komen de armen, mijn nek, schouders en mijn buik aan de beurt. Eerst al- les apart en dan mag ik mijn hele romp in één keer aanspannen. Daarna doen we hetzelfde bij mijn voeten, benen en billen. Arno gaat aan de achterkant van de tafel staan. Hij pakt mijn voeten vast. ‘Druk mij maar weg.’ Het duurt even voordat mijn lichaam door heeft hoe ik voldoende kracht in mijn benen krijg om hem weg te kunnen drukken. Door niet te denken maar het gewoon te doen lukt het uiteindelijk. We herhalen het nog een paar keer en ronden dit gedeelte af. Na deze eerste behandelingsvorm worden mijn schouders en armen losgemaakt. Ik merk dat ik moeite heb om te ontspan- nen. Ik denk dat ik het doe, maar dan hoor ik Arno zeggen: ‘Probeer ze maar los te laten.’ Ik weet dat ik hier naar mezelf toe niet over mag oordelen, maar stiekem voelt dit nog als falen. Ik ben altijd behoorlijk perfectionistisch geweest. Goed is niet snel goed genoeg. Het laatste jaar ben ik, mede dankzij de hulp van anderen, iets milder geworden voor mezelf. Het beeld dat ik van mezelf heb wordt realistischer. Desondanks baal ik er nu van dat het me moeite kost om me te ontspannen. Aan de andere kant roept het ook een glimlach op. Ik denk namelijk met mijn hoofd dat ik ontspannen ben, maar mijn lichaam verraadt dat dit niet zo is. Dit bewijst maar weer eens dat mijn denken er soms helemaal naast kan zitten. Tegelijkertijd besef ik ook dat het bewust leren voelen nog wel wat aandacht vergt. Dan gaat Arno op zoek naar de pijnlijke plek tussen mijn schouderbladen. ‘Probeer je te ontspannen, maar zonder heel erg je best te doen. Adem diep in door je neus en adem uit door je mond.’ Met zijn handen drukt hij op de spier en houdt dit punt enkele seconde vast. Mijn adem stokt in mijn keel. Het doet veel pijn. Ik span al mijn spieren aan en direct laat hij los. Al snel volgt de tweede keer. In gedachte tel ik de seconden en probeer op die manier afleiding te zoeken. De pijn is zo allesomvattend. Inwendig verzet ik me enorm. Ik voel een druk op mijn keel en het lijkt wel alsof ik door het bed word ge- drukt. De pijn lijkt nog heviger dan zojuist. Arno moedigt me zachtjes aan. ‘Houdt vast Sandy, je doet het heel goed.’ Een derde keer volgt. Ik ben bang dat mijn lichaam deze pijn niet kan verdragen. Uit het verleden weet ik dat ik door hevige pijn flauw kan vallen en even voel ik dat de pijn me verlamd. Dan denk ik aan mijn yoga-oefeningen. Ik besef dat ik door het ver- zet de pijn vererger en laat los. Na deze eureka-ervaring neemt de angst direct af, waardoor ik me veel beter kan overgeven. ‘Sandy, hoe gaat het met je?’ Arno hurkt bij me neer en maakt oogcontact. Ik probeer te omschrijven wat ik nu voel. Het is niet gemakkelijk onder woorden te brengen. Ik vertel hem over de pijn die ik heb gevoeld, maar ook over de angst om flauw te vallen. Ik vertel dat de pijn me overviel en ik me ertegen verzette, maar dat het beter ging zodra ik weer vertrouwen kreeg in mijn lichaam. Door mezelf eraan over te geven werd de pijn dragelijker en nam de angst af. Arno weet voor een laatste keer het punt feilloos te vinden Ik adem naar de pijn toe en dit helpt heel goed. Nu lukt het daadwerkelijk om me over te geven. Ik ervaar een enorm gevoel van opluchting, alsof een blokkade is opgeheven en er weer ruimte in mijn lichaam is ontstaan. Na enige tijd maakt hij weer contact. Ik vertel hem dat het fijn was om tussendoor zijn stem te horen. Dit zorgde ervoor dat ik in het hier en nu bleef en het stelde me gerust. Arno wrijft nog een paar keer over de bewuste plek. Dit voelt heel prettig aan. ‘Denk je dat het voor nu genoeg is nu?’ Hij vraagt het en ik denk het. Opgelucht haal ik adem en zak iets dieper in het matras. Ter afsluiting worden mijn nek en hoofd gemasseerd. Langzaam strijkt Arno met zijn vingertoppen van mijn schouders tot aan mijn kruin. Na de heftige ervaring van zojuist voelt dit erg lekker. Ik geef me over aan zijn handen en voor heel even laat ik al mijn gedachtes varen. Waar ik me de vorige keer nog druk kon maken over olie in mijn haar en er toch een bepaalde alertheid bleef bestaan, laat ik het nu helemaal los. Morgen gewoon mijn haar wassen en je ziet er niks meer van. Inwendig voel ik een glimlach opkomen bij toch weer een gedachte.
Arno verlaat de kamer en als hij even later met twee glazen thee terugkomt ben ik weer aangekleed. We praten kort na. Hij heeft gemerkt dat mijn schouders wel wat vastzitten. ‘De volgende keer zal ik ze iets steviger behandelen’, zegt hij met een rustige stem. Arno vraagt of ik me goed voel en geeft aan dat ik dadelijk voorzichtig moet rijden. Het is sowieso verstandig om thuis nog wat rust te pakken. Op die manier kan de behandeling verder beklijven. We nemen afscheid en als ik naar de auto loop merk ik dat ik me nog steeds heel relaxt voel. Thuis blijft dit gevoel nog lang hangen. Deze behandeling heeft me echt goed gedaan. Tekst: Sandy Theunissen Foto: Henk Hulshof
Bij thuiskomst, maar zeker ook een dag later voel ik dat de zeurende pijn in mijn schouder is afgenomen. Ik denk terug aan de gesprekken die ik tot nu toe met Arno heb gehad. Het zet me aan het denken. Het vergroot mijn bewustwording. In de afgelopen jaren ben ik er al van overtuigd geraakt dat lichaam en geest nauw met elkaar verbonden zijn. Door onze eerdere gesprekken en de behandeling van gisteren heb ik dit ook aan den lijve mogen ervaren. Het voelt goed en voorlopig ga ik hier graag mee door. Tekst: Sandy Theunissen Foto: Henk Hulshof
Massage: de drie fases Spieren bestaan uit een groot aantal spiervezels. De hierin gelegen actines en myosines schuiven bij inspanning als weer- haakjes in elkaar en laten weer los wanneer een signaal wordt ontvangen dat de activiteit gestaakt kan worden. De contrac- tie vraagt energie en levert afvalstoffen op. Als we ons gespannen voelen (of in ieder geval niet helemaal ontspannen) komt dit doordat de hersenen permanent signalen afgeven die de spieren tot actie aanzetten. Wanneer deze situatie langer duurt ontstaat chronische spierspanning. De op de spiervezels gelegen sensoren die gevoelig zijn voor een ‘ontspanningssignaal’ functioneren niet meer en de spieren blijven continu aan het werk. Het gevolg is dat we ons gestrest of opgejaagd voelen, vermoeid omdat we extra energie verbruiken en we krijgen last van opgehoopte afvalstoffen, ook wel knopen genoemd. Fase 1: Ervaren Tijdens de eerste fase worden de aangespannen spieren zachter gemaakt en wordt de bloedsomloop gestimuleerd waar- door afvalstoffen beter worden afgevoerd. Om dit effectief te laten verlopen is het verstandig de eerste twee sessies kort op elkaar te laten volgen, bij voorkeur in dezelfde week. In deze fase is het mogelijk dat er reacties zoals stijfheid en vermoeidheid in het lichaam optreden. Dit zijn natuurlijke reac- ties van de spieren die langere tijd overbelast geweest. Ook het vrijkomen van afvalstoffen die zich in de spieren hebben opgehoopt kan aanleiding geven tot klachten als bijvoorbeeld hoofdpijn. De mogelijke reacties zijn van tijdelijke aard. Het is verstandig in deze fase veel water of thee te drinken, alcohol te laten staan en voldoende rust te nemen. Fase 2: Gewennen In de tweede fase van de behandeling zullen de spieren zich weer richten op het efficiënt en ontspannen laten bewegen van het lichaam. De eerste fase heeft het lichaam laten ervaren dat de spieren niet altijd aangespannen hoeven zijn, in de tweede fase wordt het afgeleerd terug te keren naar de bekende verkramping en raakt het gewend aan een normale staat van ontspanning. Nu de spierspanning en eventuele bijwerkingen afnemen, kunnen de behandelingen minder frequent worden. Fase 3: Stabiliseren Nadat het lichaam gewend is aan een normale spiertonus, is het aan te raden met regelmaat voor behandeling terug te komen voor onderhoud en preventie. In het dagelijks leven is het niet eenvoudig weerstand te bieden aan de vele impulsen die via de hersenen de spieren tot actie aanzetten. Massage helpt om zowel geestelijk als lichamelijk tot rust te komen, deze rust te bewaren en terugval of nieuwe klachten te voorkomen.
Hieronder vind je citaten en artikelen van mijn of andere hand die in relatie staan tot mijn werk en een verklarende of inzichtelijke functie kunnen hebben. Aanvullingen zijn zeker welkom. Over: De drie fases van massage Foute en goede pijn Omgaan met goede pijn Bio-energetica: citaat Alexander Lowen Ontspanningsmassage (persoonlijk verslag) Integrale massage (persoonlijk verslag)
MASSAGE & MASSAGETHERAPI E
Verdieping
In de desktop versie vind je op deze pagina citaten en artikelen van mijn of andere hand die in relatie staan tot mijn werk en een verklarende of inzichtelijke functie kunnen hebben. In verband met de veelheid aan tekst lees je in de mobiele versie alleen onderstaand citaat van Alexander Lowen. Onderaan de pagina kun je een journalistieke bijdrage van Sandy Theunissen downloaden over de verschillen tussen ontspanningsmassage en integrale massage. Chronische spiercontractie Wanneer gevoelens een dreigende hoedanigheid hebben, worden ze in het algemeen onderdrukt. Dit wordt gedaan door het ontwikkelen van chronische spiercontracties die niet toestaan dat er in de relevante gebieden enige stro- ming van opwinding of spontane beweging tot ontwikke- ling komt. Men onderdrukt vaak zijn vrees, omdat die een verlammende uitwerking heeft, zijn woede omdat die te gevaarlijk is en zijn wanhoop omdat die te ontmoedigend is. Hij zal ook pijnbesef onderdrukken, zoals de pijn van een onvervuld verlangen, omdat hij die pijn niet kan verdragen. Uit: Bio-energetica, Alexander Lowen Wat zijn de verschillen tussen ontspanningsmassage en integrale massage? Download het artikel van journaliste Sandy Theunissen